Virussen en bacteriën klinken als iets voor mensen, maar ook planten in de tuin kunnen ziek worden. Soms zie je dat meteen, soms lijkt een plant eerst juist extra bijzonder. Denk aan tulpen met strepen en vlammen. In dit artikel lees je hoe een plantenvirus zich verspreidt, wat dat met zieke tulpen te maken heeft en hoe je met simpele keuzes, zoals een hardhouten bloembak, de kans op besmetting verkleint.
In het kort
- Een virus heeft een levende gastheer nodig. Verspreiding gaat vaak via insecten zoals bladluis.
- Gevlamde tulpen waren vroeger populair, maar veel daarvan bleken ziek door een mozaïekvirus.
- Voorkomen draait om hygiëne, sterke planten, schone aarde en slim scheiden van teeltplekken.
- Een hardhouten bloembak helpt kruisbesmetting beperken, vooral via aarde en kruiproutes voor ongedierte.
- Snelle actie bij verdachte symptomen voorkomt dat een probleem door de tuin trekt.
Hoe verspreidt een virus zich?
Een virus is in tegenstelling tot een bacterie geen levend organisme. Op zichzelf kan een virus niet lang overleven. Er is een gastheer nodig om in stand te blijven en zich te vermenigvuldigen. Heel eenvoudig gesteld is het een zakje met genetisch materiaal waarvan wetenschappers het niet eens zijn of een virus echt ‘leeft’. Zelfs bacteriën kunnen geïnfecteerd raken met een virus. Alles wat leeft kan ten prooi vallen aan virussen, dus ook planten in de tuin.
Een virus heeft dus een levend organisme nodig om in stand te blijven. In het geval van COVID-19 is de mens een goede gastheer gebleken, planten en bloemen hebben geen last van dit virus. Er zijn wel andere virussen die bloemen besmetten. Dit komt vaak door de bladluis die overal voorkomt in de natuur. Het virus nestelt zich op de luis, die van plant tot plant gaat en het virus zo verspreidt.
Zieke tulpen en het verhaal achter de strepen
Hollandse tulpen komen oorspronkelijk uit Turkije, Nederlanders dachten eerst dat het een eetbare knol was. Helaas, dat viel letterlijk vies tegen, gelukkig kwamen er wel mooie bloemen uit. In de zeventiende eeuw moest er een fortuin worden betaald voor deze prachtige bloemen, zeker tulpen met strepen en vlammen waren erg in trek. Maar hoe ontstond deze bijzondere tekening. Het zou enkele eeuwen duren voordat wetenschappers zouden vaststellen dat gestreepte en gevlamde tulpen in feite zieke tulpen waren. Er bleek namelijk een ‘mozaïekvirus’ te zijn die deze bloemen geïnfecteerd had wat zorgde voor die bijzondere tekening. Tot op de dag van vandaag worden velden met tulpen geïnspecteerd op dit virus.
Er zijn overigens ook gevlamde tulpen die niet ziek zijn, in dit geval is er sprake van selectie van specifieke genetische afwijkingen in tulpen. Deze decoratieve exemplaren worden Rembrandt tulpen genoemd. Waarschijnlijk vanwege de schilderachtige kleuren, want de beroemde schilder Rembrandt heeft nog nooit een tulp geschilderd.
Hoe herken je een plantenvirus in de tuin?
Een plantenvirus is lastig. Veel symptomen lijken op voedingstekort, droogte of kou. Toch zijn er signalen die vaker terugkomen.
- Mozaïekpatroon op blad. Vlekken of een bont patroon dat niet bij het ras hoort.
- Vervormd blad. Opkrullen, bobbels of een vreemd ‘gekreukeld’ uiterlijk.
- Rem op groei. Een plant blijft achter terwijl de rest het goed doet.
- Onregelmatige verkleuring. Geelgroene banen of vlekken zonder duidelijke oorzaak.
Let ook op de omgeving van het blad. Zie je bladluis of plakkerige honingdauw. Dan is de kans groter dat een probleem zich kan verspreiden.
Hoe voorkom je een plantenvirus?
Een bladluis leeft van plantensappen, ze hebben daardoor een scherpe snuit om mee te prikken. Je kunt dit goed zien aan geïnfecteerde komkommers en courgettes. Eerst zal het blad een bijzonder gekleurd patroon laten zien om vervolgens af te sterven. Planten die niet gezaaid maar gekloond worden produceren geen zaden. Ze worden vermeerderd door scheuren of stekken wat de verspreiding van het virus veel eenvoudiger maakt. Om dit te voorkomen worden er weefsels uit topjes van planten zonder virussen gekweekt onder zeer zuivere condities.
Praktische maatregelen in een normale tuin
- Werk schoon. Maak snoeischaar en messen schoon als je van plant wisselt, zeker bij verdachte plekken.
- Begin met gezonde basis. Verse, schone aarde en planten die er sterk bij staan.
- Beperk stress. Planten die te droog staan, te nat staan of te weinig voeding krijgen, worden sneller kwetsbaar.
- Let op verpotten. Verplaatsen met aarde erbij vergroot het risico op kruisbesmetting.
Los het op met een hardhouten bloembak
Als je geen steriel laboratorium in huis hebt kun je besmetting nooit helemaal voorkomen. Net als met de Corona maatregelen kun je verspreiding wel beperken. Bijvoorbeeld door hardhouten bloembakken te plaatsen en daar planten of bloemen in te kweken. Bladluizen kunnen dan niet zo eenvoudig meer bij de andere planten komen waardoor je veel besmettingen helpt te voorkomen. Dit geldt niet alleen voor virussen, maar vooral ook voor ongedierte die fungeert als verspreider van ziekten.
Begin met een mooie bloembak van hardhout te plaatsen. Daar komt verse, schone aarde in en de benodigde plantenvoeding. Plant hier zaden die nog niet ontkiemd zijn en kweek deze. Stekjes zijn ook mogelijk, maar die kunnen al besmet zijn. Verpotten levert het meeste risico op voor kruisbesmetting omdat een plant inclusief een beetje aarde de rest kan besmetten.
Zo haal je extra voordeel uit bloembakken
- Scheid kwetsbare gewassen. Zet komkommers, courgettes en jonge zaailingen niet direct naast elkaar.
- Werk per bak met eigen schepje. Zo sleep je minder aarde rond tussen teeltplekken.
- Maak loopruimte. Zet bakken niet strak tegen elkaar. Dan kun je makkelijker controleren en ingrijpen.
Beperk bestrijdingsmiddelen. Kies voor slimme balans
Er zijn uiteraard ook middelen die beestjes en bacteriën doden, die wil je in de tuin zoveel mogelijk voorkomen. Want bestrijdingsmiddelen zijn nooit 100% gericht op de vervuilende elementen. Ze kunnen ook belangrijke organismen kapot maken. Bacteriën en insecten zijn van groot belang voor een gezond ecosysteem. Daarnaast kan dit gif ook gevaarlijk zijn voor mensen en huisdieren.
Resistente planten en bloemen
Er zijn planten die specifiek gekweekt zijn op resistentie. Hoewel dit voordeel kan bieden zijn preventieve maatregelen zoals het gebruik van bloembakken en verse materialen zoals aarde de beste methoden om planten en bloemen te beschermen. Daarnaast is verzorging ook van belang. Net zoals mensen met een hoge weerstand en goede gezondheid minder kans hebben op ernstige gevolgen van het Coronavirus, kan sterk plantenleven ook meer verdragen.
Veelgestelde vragen
Kan een plantenvirus vanzelf verdwijnen
Meestal niet. Je kunt verspreiding wel beperken door snel in te grijpen en bronnen van besmetting weg te nemen.
Is bladluis altijd de oorzaak van een plantenvirus
Niet altijd, maar bladluis is wel een veelvoorkomende verspreider. Zie je veel luis, dan stijgt het risico op verspreiding.
Helpt verse aarde echt tegen kruisbesmetting
Ja. Zeker als je problemen had in een border of pot. Schone aarde verkleint de kans dat je iets meeneemt naar een nieuwe plantplek.
Zijn stekjes riskanter dan zaaien
Vaak wel. Stekken en scheuren kunnen een virus makkelijker meenemen, zeker als de moederplant al besmet was.
Hoe ver zet ik bloembakken uit elkaar
Er is geen minimum afstand voor hardhouten bloembakken, toch is 1,5 meter wel aan te bevelen. Niet zozeer voor de besmetting, maar je kunt er als tuinier wel goed omheen lopen.
Tot slot
Een plantenvirus voorkom je nooit voor 100%, maar je kunt de kans wel flink verkleinen. Werk schoon, kies voor sterke planten en maak slim gebruik van hardhouten bloembakken met verse aarde. Dan houd je jouw tuin gezonder, en heb je sneller door wanneer er iets misgaat. Heb je naar aanleiding van dit artikel vragen. Neem dan gerust contact met ons op.
